ദര്‍ശനമാല – ശ്രീ നാരായണഗുരു (42)

1. അദ്ധ്യാരോപദര്‍ശനം

ആസീദഗ്രേസദേവേദം
ഭുവനം സ്വപ്നവത്പുനഃ
സസര്‍ജ സര്‍വ്വം സങ്കല്പ-
മാത്രേണ പരമേശ്വരഃ

വാസനാമയമേവാദാ-
വാസീദിദമഥ പ്രഭുഃ
അസൃജന്‍ മായയാ സ്വസ്യ
മായാവീവാഖിലം ജഗത്

പ്രാഗുത്പത്തേരിദം സ്വസ്മിന്‍
വിലീനമഥ വൈ സ്വതഃ
ബീജാദങ്കുരവദ് സ്വസ്യ
ശക്തിരേവസൃജത്സ്വയം

ശക്തിസ്തു ദ്വിവിധാ ജ്ഞേയാ
തൈജസീ താമസീതി ച
സഹവാസോനയോര്‍ നാസ്തി
തേജസ്തിമിരയോരിവ

മനോമാത്രമിദം ചിത്ര-
മിവാഗ്രേ സര്‍വ്വമീദൃശം
പ്രാപയാമാസ വൈചിത്രം
ഭഗവ‍ാംശ്ചിത്രകാരവത്

ആസീദ് പ്രകൃതിരേവേദം
യഥാദൗ യോഗവൈഭവഃ
വ്യതനോദഥ യോഗീവ
സിദ്ധിജാലം ജഗത്പതിഃ

യദാത്മവിദ്യാസങ്കോച-
സ്തദാവിദ്യാ ഭയങ്കരം
നാദരൂപാത്മനാത്യര്‍ഥം
വിഭാതീഹ പിശാചവത്

ഭയങ്കരമിദം ശൂന്യം
വേതാളനഗരം യഥാ
തഥൈവ വിശ്വമഖിലം
വ്യകരോദദ്ഭുതം വിഭുഃ

അര്‍ക്കദ്യഥാക്രമം വിശ്വം
തഥാ നൈവേദമാത്മനഃ
സുപ്തേരിവ പ്രാദുരാസീ-
ദ്യുഗപത്സ്വസ്യ വീക്ഷയാ

ധാനാദിവ വടോ യസ്മാത്
പ്രാദുരാസീദിദം ജഗത്
സ ബ്രഹ്മാ സ ശിവോ വിഷ്ണുഃ
സ പരഃ സര്‍വ്വ ഏവ സഃ

2.അപവാദദര്‍ശനം

ചൈതന്യാദാഗതം സ്ഥൂല-
സൂക്ഷ്മാത്മകമിദം ജഗത്
അസ്തി ചേത്സദ്ഘനം സര്‍വ്വം
നാസ്തി ചേദസ്തി ചിദ്ഘനം

അന്യന്ന കാരണാത്കാര്യ-
ദസദേതദതോഖിലം
അസതഃ കഥമുത്പത്തി-
രനുത്പന്നസ്യ കോ ലയഃ

യസ്യോത്പത്തിര്‍ലയോ നാസ്തി
തത്പരം ബ്രഹ്മ നേതരത്
ഉത്പത്തിശ്ച ലയോസ്തീതി
ഭ്രമത്യാത്മനി മായയാ

കാരണാവ്യതിരിക്തത്വാത്
കാര്യസ്യ കഥമസ്മിതാ?
ഭവത്യതഃ കാരണസ്യ
കഥമസ്തി ച നാസ്തിതാ

കാര്യത്വാദസതോസ്യാസ്തി
കാരണം ന ഹ്യതോ ജഗത്
ബ്രഹ്മൈവ തര്‍ഹി സദസ-
ദിതി മുഹ്യതി മന്ദധീഃ

ഏകസ്യൈവാസ്തി സത്താ ചേ-
ദന്യസ്യാസൗ ക്വ വിദ്യതേ?
സത്യസ്ത്യാത്മാശ്രയോ യദ്യ-
പ്യസതി സ്യാദസംഭവഃ

വിഭജ്യാവയവം സര്‍വ്വ-
മേകൈകം തത്ര ദൃശ്യതേ
ചിന്മാത്രമഖിലം നാന്യ-
ദിതി മായാവിദൂരഗം

ചിദേവ നാന്യദാഭാതി
ചിതഃ പരമതോ ന ഹി
യച്ച നാഭാതി തദസ-
ദ്യദസത്തന്ന ഭാതി ച

ആനന്ദ ഏവാസ്തി ഭാതി
നാന്യഃ കശ്ചിദതോഖിലം
ആനന്ദഘനമന്യന്ന
വിനാനന്ദേന വിദ്യതേ

സര്‍വ്വം ഹി സച്ചിദാനന്ദം
നേഹ നാനാസ്തി കിഞ്ചന
യഃ പശ്യതീഹ നാനേവ
മൃത്യോര്‍മൃത്യും സ ഗച്ഛതി

3. അസത്യദര്‍ശനം

മനോമയമിദം സര്‍വ്വം
ന മനഃ ക്വാപി വിദ്യതേ
അതോ വ്യോമ്നീവ നീലാദി
ദൃശ്യതേ ജഗദാത്മനി

മനസോനന്യയാ സര്‍വ്വം
കല്പിതേവിദ്യയാ ജഗത്
വിദ്യയാസൗ ലയം യാതി
തദാലേഖ്യമിവാഖിലം

വിജൃംഭതേ യത്തമസോ
ഭീരോരിവ പിശാചവത്
തദിദം ജാഗ്രതി സ്വപ്ന-
ലോകവദ് ദൃശ്യതേ ബുധൈഃ

സങ്കല്പകല്പിതം ദൃശ്യം
സങ്കല്പോ യത്ര വിദ്യതേ
ദൃശ്യം തത്ര ച നാന്യത്ര
കുത്രചിദ്രജ്ജുസര്‍പ്പവത്

സങ്കല്പമനസോ കശ്ചി-
ന്നഹി ഭേദോസ്തി യന്‍മനഃ
തദവിദ്യാതമഃ പ്രഖ്യ-
മിന്ദ്രജാലമിവാദ്ഭുതം

മരീചികാവത് പ്രാജ്ഞസ്യ
ജഗദാത്മനി ഭാസതേ
ബാലസ്യ സത്യമിതി ച
പ്രതിബിംബമിവ ഭ്രമാത്

ആത്മാ ന ക്ഷീരവദ്യാതി
രൂപാന്തരമതോഖിലം;
വിവര്‍ത്തമിന്ദ്രജാലേന
വിദ്യതേ നിര്‍മ്മിതം യഥാ

മായൈവ ജഗതാമാദി-
കാരണം നിര്‍മ്മിതം തയാ
സര്‍വ്വം ഹി മായിനോ നാന്യ-
ദസത്യം സിദ്ധിജാലവത്

വിഭാതി വിശ്വം വൃദ്ധസ്യ
വിയദ്വനമിവാത്മനി
അസത്യം പുത്രികാരൂപം
ബാലസ്യേവ വിപര്യയഃ

ഏകം സത്യം ന ദ്വിതീയം
ഹ്യസത്യം ഭാതി സത്യവത്
ശിലൈവ ശിവലിംഗം ന
ദ്വിതീയം ശില്പിനാ കൃതം

4. മായാദര്‍ശനം

ന വിദ്യതേ യാ സാ മായാ
വിദ്യാവിദ്യാ പരാപരാ
തമഃ പ്രധാനം പ്രകൃതിര്‍ –
ബഹുധാ സൈവ ഭാസതേ

പ്രാഗുത്പത്തേര്‍യഥാ ഭാവോ
മൃദേവ ബ്രഹ്മണഃ പൃഥക്
ന വിദ്യതേ ബ്രഹ്മ ഹി യാ
സാ മായാമേയവൈഭവാ

അനാത്മാ ന സദാത്മാ സ-
ദിതി വിദ്യോതതേ യയാ
സാ വിദ്യേയം യഥാ രജ്ജു-
സര്‍പ്പതത്ത്വാവധാരണം

ആത്മാ ന സദനാത്മാ സ-
ദിതി വിദ്യോതതെ യയാ
സൈവാവിദ്യാ യഥാ രജ്ജു-
സര്‍പ്പയോരയഥാര്‍ത്ഥദൃക്

ഇന്ദ്രിയാണി മനോബുദ്ധീ
പഞ്ചപ്രാണാദയോ യയാ
വിസൃജ്യന്തേ സൈവ പരാ
സൂക്ഷ്മ‍ാംഗാനി ചിദാത്മനഃ

അംഗാനേതാനവഷ്ടഭ്യ
സുഖീ ദുഃഖീവ മുഹ്യതി
ചിദാത്മാ മായയാ സ്വസ്യ
തത്ത്വതോസ്തി ന കിഞ്ചന

ഇന്ദ്രിയാണ‍ാം ഹി വിഷയഃ
പ്രപഞ്ചോയം വിസൃജ്യതേ
യയാ സൈവാപരാദ്ധ്യാത്മ-
സ്ഥൂലസങ്കല്പനാമയീ

ശുക്തികായ‍ാം യഥാ ജ്ഞാനം
രജതസ്യ യദാത്മനി
കല്പിതസ്യ നിദാനം ത-
ത്തമ ഇത്യവഗമ്യതേ

ധീയതേസ്മിന്‍ പ്രകര്‍ഷേണ
ബീജേ വൃക്ഷ ഇവാഖിലം
അതഃ പ്രാധാന്യതോ വാസ്യ
പ്രധാനമിതി കഥ്യതേ

കരോതീതി പ്രകര്‍ഷേണ
പ്രകൃത്യൈവ ഗുണാന്‍ പൃഥക്
നിഗദ്യതേസൗ പ്രകൃതി-
രിതീഹ ത്രിഗുണാത്മികാ

5. ഭാനദര്‍ശനം

അന്തര്‍ബഹിര്‍വദാസീനം
സദാ ഭ്രമരചഞ്ചലം
ഭാനം ദ്വിധൈവ സാമാന്യം
വിശേഷ ഇതി ഭിദ്യതേ

സ്ഥൂലം സൂക്ഷ്മം കാരണം ച
തുര്യം ചേതി ചതുര്‍വിധം
ഭാനാശ്രയം ഹി തന്നാമ
ഭാനസ്യാപ്യുപചര്യതേ

ദൃശ്യതാമിഹ കായോഹം
ഘടോയമിതി ദൃശ്യതേ
സ്ഥൂലമാശ്രിത്യ യദ്ഭാനം
സ്ഥൂലം തദിതി മന്യതേ

അത്ര കായോ ഘട ഇതി
ഭാനം യത്തദ്വിശിഷ്യതേ
തഥാ‍ഹമയമിതി യത്
സാമാന്യമിതി ച സ്മൃതം

ഇന്ദ്രിയാണി മനോ ബുദ്ധീ
വിഷയാഃ പഞ്ചാവയവഃ
ഭാസ്യന്തേ യേന തത്സൂക്ഷ്മ-
മസ്യ സൂക്ഷ്മാശ്രയത്വതഃ

അജ്ഞോഹമിതി യദ്ഭാനം
തത്കാരണമുദാഹൃതം
അത്രാഹമിതി സാമാന്യം
വിശേഷോജ്ഞ ഇതി സ്ഫുരത്

അഹം ബ്രഹ്മേതി യദ്ഭാനം
തത്തുര്യമിതി ശംസ്യതേ
സാമാന്യമഹമിത്യംശോ
ബ്രഹ്മേത്യത്ര വിശിഷ്യതേ

യത്ര ഭാനം തത്ര ഭാസ്യം
ഭാനം യത്ര ന തത്ര ന
ഭാസ്യമിത്യന്വയേനാപി
വ്യതിരേകേണ ബോധ്യതേ

യഥാ ദൃഗ്‌ദൃശമാത്മാനം
സ്വയമാത്മാ ന പശ്യതി
അതോ ന ഭാസ്യതേ ഹ്യാത്മാ
യം പശ്യതി സ ഭാസ്യതേ

യദ്ഭാസ്യതേ തദധ്യസ്ത-
മനധ്യസ്തം ന ഭാസ്യതേ
യദധ്യസ്തം തദസദ-
പ്യനധ്യസ്തം സദേവ തത്

6. കര്‍മ്മദര്‍ശനം

ആത്മൈവ മായയാ കര്‍മ്മ
കരോതി ബഹുരൂപധൃക്
അസംഗഃ സ്വപ്രകാശോപി
നിദ്രായാമിവ തൈജസഃ

മന്യേ വദാമി ഗൃഹ്ണാമി
ശൃണോമീത്യാദി രൂപതഃ
ക്രിയതേ കര്‍മ്മ പരമാ-
ത്മനാ ചിത്തേന്ദ്രിയാത്മനാ

ആത്മൈവ കര്‍മ്മണഃ പൂര്‍വ്വ-
മന്യത് കിഞ്ചിന്ന വിദ്യതേ
തതഃ സ്വേനൈവ കര്‍മ്മാണി
ക്രിയന്തേ നിജമായയാ

ശക്തിരസ്ത്യാത്മനഃ കാചി-
ദ്ദുര്‍ഘടാ ന പൃഥക് സ്വതഃ
തയൈവാരോപ്യതേ കര്‍മ്മ
നിഖിലം നിഷ്ക്രിയാത്മനി

സര്‍വ്വോസംഗ ഏവാത്മാ-
ജ്ഞതയാ കര്‍മ്മ സംഗിവത്
കരോതി ന കരോമീതി
ന ജ്ഞഃ കര്‍മ്മസ്യ സജ്ജതേ

ജ്വലതി ജ്വലനോ വായുര്‍-
വാതി വര്‍ഷതി വാരിദഃ
ധരാത്മാ സന്‍ ധരതി ഖ-
ല്വേകോ വഹതി വാഹിനീ

ഊര്‍ദ്ധ്വം പ്രാണോ ഹ്യധോപാനഃ
ഖല്വോകോ യാതി നിഷ്ക്രിയഃ
നാഡ്യന്തരാളേ ധമതി
ക്രന്ദതി സ്പന്ദതി സ്ഥിതഃ

അസ്തിജന്മര്‍ദ്ധിപരിണ-
ത്യപക്ഷയവിനാശനം
ഷഡ്ഭാവമിഹ യോ യാതി
സ നാന്യോവിക്രിയാത്മനഃ

സ്വയം ക്രിയന്തേ കര്‍മ്മാണി
കരണൈരിന്ദ്രിയൈരപി
അഹം ത്വസംഗഃ കൂടസ്ഥ
ഇതി ജാനാതി കോവിദഃ

ദൃശ്യത്വാദ് ഭാസ്യമഹമ-
പ്യതോഹം ശുക്തിരംഗവത്
അധ്യസ്തമേക ഏവാദ്യ
ശ്വോപി സര്‍വ്വോപരി സ്ഥിതഃ

7.ജ്ഞാനദര്‍ശനം

ജ്ഞാനമേകം ഹി നിരുപാ-
ധികം സോപധികം ച തത്
അഹങ്കാരാദിഹീനം യജ്-
ജ്ഞാനം തന്നിരുപാധികം

അഹന്തയാന്തര്‍ബഹിര –
സ്തി യദേവമിദന്തയാ
ഭാനവൃത്ത്യാ‍നിയതം യത്തു
ജ്ഞാനം സോപാധികം മതം

അനാത്മനാമഹങ്കാരാ-
ദീന‍ാം യേനാനുഭൂയതേ
സാക്ഷീ തദാത്മജ്ഞാനം സ്യാ-
ദ്യേനൈവാമൃതമശ്നുതേ

അഹങ്കാരാദി കാര്യം യ-
ദനാത്മകമസംഖ്യകം
യേനാവഗമ്യതേനാത്മ-
ജ്ഞാനം തദവധാര്യതേ

യഥാവദ്വസ്തുവിജ്ഞാനം
രജ്ജുതത്ത്വാവബോധവത്
യത്തദ്യഥാര്‍ഥവിജ്ഞാന-
മയഥാര്‍ത്ഥമതോന്യഥാ

യത്സാന്നിദ്ധ്യാദേവ സര്‍വ്വം
ഭാസതേ സ്വയമേവ തത്
പ്രത്യക്ഷജ്ഞാനമിതി ചാ-
പരോക്ഷമിതി ലക്ഷ്യതേ

യയാനുസാധകം സാധ്യം
മീയതേ ജ്ഞാനരൂപയാ
വൃത്ത്യാ സാനുമിതി സാഹ-
ചര്യസംസ്കാരജന്യയാ

ഗത്വാ സമീപം മേയസ്യ
മീയതേ ശ്രുതലക്ഷണഃ
യയാ സംവിത് സോപമിതിര്‍-
മൃഗോയമിതി രൂപയാ

അഹം മമേതി ജ്ഞാനം യ-
ദിദം തദിതി യച്ച തത്
ജീവജ്ഞാനം തദപര-
മിന്ദ്രിയജ്ഞാനമിഷ്യതേ

ഓം തത്‌ സദിതി നിര്‍ദ്ദിഷ്ടം
ബ്രഹ്മാത്മൈക്യമുപാഗതം
കല്പനാദിവിഹീനം യ-
ത്തദ് പരജ്ഞാനമീര്യതേ

8. ഭക്തിദര്‍ശനം

ഭക്തിരാത്മാനുസന്ധാന-
മാത്മാനന്ദഘനോ യതഃ
ആത്മാനമനുസന്ധത്തേ
സദൈവാത്മവിദാത്മനാ

അനുസന്ധീയതേ ബ്രഹ്മ
ബ്രഹ്മാനന്ദഘനം യതഃ
സദാ ബ്രഹ്മാനുസന്ധാനം
ഭക്തിരിത്യഭീദീയതേ

ആദന്ദമേവ ധ്യായന്തി
സര്‍വ്വേ ദുഃഖം ന കശ്ചന
യദാനന്ദപരം ധ്യാനം
ഭക്തിരിത്യുപദിശ്യതേ

ആത്മൈവ ബ്രഹ്മ ഭജതി
നാന്യമാത്മാനമാത്മവിത്
ഭജതീതി യദാത്മാനം
ഭക്തിരിത്യഭിധീയതേ

ആനന്ദ ആത്മാ ബ്രഹ്മേതി
നാമൈതസ്യൈവ തന്യതേ
ഇതി നിശ്ചിതധീര്‍ യസ്യ
സ ഭക്ത ഇതി വിശ്രുതഃ

ആനന്ദോ‍ഹമഹം ബ്രഹ്മാ-
ത്മാ‍ഹമസ്മീതി രൂപതഃ
ഭാവനാ സതതം യസ്യ
സ ഭക്ത ഇതി വിശ്രുതഃ

ഭാര്യാ ഭജതി ഭര്‍ത്താരം
ഭര്‍ത്താ ഭാര്യ‍ാം ന കേവലം
സ്വാനന്ദമേവ ഭജതി
സര്‍വ്വോപി വിഷയസ്ഥിതം

ഏവം പശ്യതി കുത്രാപി
വിദ്വാനാത്മസുഖം വിനാ
ന കിഞ്ചിദപരം തസ്യ
ഭക്തിരേവ ഗരീയസീ

ലോകസ്യ പിതരി സ്വസ്യ
ഗുരൗ പിതരി മാതരി
സത്യസ്യ സ്ഥാപിതരി ച
തത്പഥേനൈവ യാതരി

നിയന്തരി നിഷിദ്ധസ്യ
സര്‍വ്വേഷ‍ാം ഹിതകര്‍ത്തരി
യോനുരാഗോ ഭക്തിരത്ര
സാ പരാ പരമാത്മനി

9. യോഗദര്‍ശനം

സതതം യോജയതി യ-
ദ്യുനക്തി ച ചിദാത്മനി
മനോനിരോധരൂപോയം
സ യോഗ ഇതി ശംസിതഃ

ന ദ്രഷ്ടാ ദര്‍ശനം ദൃശ്യം
വിദ്യതേ യത്ര തത്ര ഹൃത്
യോജയദ്വാസനാ യാവ-
ദ്യോഗോയമിതി യോഗവിത്

നാമരൂപമിദം സര്‍വ്വം
ബ്രഹമൈവേതി വിലീയതേ
യദ്ബ്രഹ്മണി മനോ നിത്യം
സ യോഗ ഇതി നിശ്ചിതഃ

ചിത്തസ്യ തൈലധാരാവ-
ദ്വൃത്ത്യാവിച്ഛിന്നയാത്മനി
നിരന്തരം രമ്യതേ യത്
സ യോഗോ യോഗിഭിഃ സ്മൃതഃ

യതോ യതോ മനോ യാതി
സദാത്മനി തതസ്തതഃ
നിയമ്യ യോജയേദേത-
ദ്യോഗോയം യുജ്യതാമിഹ

സര്‍വ്വാനര്‍ഥകരഃ പുംസ‍ാം
സങ്കല്പഃ കല്പിതൈഃ സഹ
ഉന്‍മൂല്യ വാസനാജാലൈര്‍-
യേനാത്മനി നിരുധ്യതേ

ദൃശ്യസ്യ ന ദൃശോസ്തിത്വ-
മതോ ദൃശ്യം ദൃഗാത്മകം
ഇതി യുഞ്ജീത ദൃഗ്‌രൂപേ
യഃ സ യോഗവിദ‍ാം വരഃ

യദാ പിബന്‍ മനോഭൃംഗഃ
സ്വാനന്ദമധുമാധുരീം
ന സ്പന്ദതി വശീകൃത്യ
യോജിതോ യോഗവായുനാ

ധ്യാനമന്തര്‍ഭ്രുവോര്‍ദൃഷ്ടിര്‍ –
ജിഹ്വാഗ്രം ലംബികോര്‍ദ്ധ്വതഃ
യദാ സ്യാത് ഖേചരീമുദ്രാ
നിദ്രാലസ്യാദിനാശിനീ

ജ്ഞാനം കര്‍മ്മേതി ലോകേസ്മിന്‍
ദ്വിധാ യോഗഃ സമാസതഃ
അനയോര്‍യോഗവിസ്താരഃ
സര്‍വ്വഃ പരിസമാപ്യതേ

10. നിര്‍വ്വാണദര്‍ശനം

നിര്‍വ്വാണം ദ്വിവിധം ശുദ്ധ-
മശുദ്ധം ചേതി തത്ര യത്
ശുദ്ധം നിര്‍വ്വാസനം തദ്വ-
ദശുദ്ധം വാസനാന്വിതം

അതിശുദ്ധം ശുദ്ധമിതി
ശുദ്ധം ച ദ്വിവിധം തഥാ
അശുദ്ധശുദ്ധം ചാശുദ്ധ-
മശുദ്ധാശുദ്ധമുച്യതേ

അതിശുദ്ധം ത്രിധാ പശ്ചാ-
ദ്വരേ ചൈകം വരീയസി
ഏമകേകം വരിഷ്ഠേഥ
ശുദ്ധം ബഹ്മവിദി സ്ഥിതം

അശുദ്ധശുദ്ധം വിരജ-
സ്തമോന്യത് സരജസ്തമഃ
മുമുക്ഷൗ പ്രഥമം വിദ്യാദ്
ദ്വിതീയം സിദ്ധികാമിഷു

ദഗ്ധ്വാ ജ്ഞാനാഗ്നിനാ സര്‍വ്വ-
മുദ്ദിശ്യ ജഗത‍ാം ഹിതം
കരോതി വിധിവത് കര്‍മ്മ
ബ്രഹ്മവിദ് ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതഃ

സന്യസ്യ സര്‍വ്വകര്‍മ്മാണി
സതതം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠയാ
യശ്ചരത്യവനൗ ദേഹ-
യാത്രായൈ ബ്രഹ്മവിദ്വരഃ

അന്യേന വേദിതോ വേത്തി
ന വേത്തി സ്വയമേവ യഃ
സ വരീയാന്‍ സദാ ബ്രഹ്മ-
നിര്‍വ്വാണമയമശ്നുതേ

സ്വയം ന വേത്തി കിഞ്ചിന്ന
വേദിതോപി തഥൈവ യഃ
സ വരിഷ്ഠഃ സദാ വൃത്തി-
ശൂന്യോയം ബ്രഹ്മ കേവലം

ഹേയോപാദേയതാ ന ഹ്യ-
സ്യാത്മാ വാ സ്വപ്രകാശകഃ
ഇതി മത്വാ നിവര്‍ത്തേത
വൃത്തിര്‍നാവര്‍ത്തതേ പുനഃ

ഏകമേവാദ്വിതീയം ബ്ര-
ഹ്മാസ്തി നാന്യന്ന സംശയഃ
ഇതി വിദ്വാന്‍ നിവര്‍ത്തേത
ദ്വൈതാന്നാവര്‍ത്തതേ പുനഃ

ഓം തത് സത്